અધીત : પર્વ : ૫ - કાવ્યવિચાર

ડૉ. બી. બી. વાઘેલા, એસોસિયેટ પ્રોફેસર, એન. એસ. પટેલ આર્ટ્સ કોલેજ, આણંદ.

આણંદ જિલ્લાના સોજીત્રા તાલુકાના પલોલ ગામમાં જન્મ થયો. પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શિક્ષણ ગામડાની શાળામાં મેળવ્યું. આણંદ આર્ટ્સ કોલેજમાંથી સ્નાતક અને સરદાર પટેલ યુનિવર્સિટી વિદ્યાનગરમાંથી અનુસ્નાતકની પદવી મેળવી. જાણીતા સાહિત્યકાર ડૉ. મણિલાલ હ. પટેલના માર્ગદર્શન હેઠળ 'સાત ગુજરાતી સૉનેટકવિઓ' વિષય પર પીએચ.ડી.નું સંશોધન કાર્ય કર્યું. 1988માં ઈડર કોલેજમાં અધ્યાપક તરીકે જોડાયા. 1992થી એન. એસ. પટેલ આર્ટ્સ કોલેજ, આણંદમાં જોડાયા ત્યારથી લઈને 14 જૂન, 2026 માં વયોચિત નિવૃત્ત થયા ત્યાં સુધી ગુજરાતી ભાષા-સાહિત્યના રસપૂર્વક અધ્યાપન કાર્ય સાથે કોલેજની અનેકવિધ શિક્ષણેત્તર પ્રવૃત્તિઓ જવાબદારી અને નિષ્ઠાપૂર્વક બજાવી છે. ગુજરાતીનાં જાણીતાં સામયિકોમાં લેખો પ્રગટ થયા છે. ગુજરાતીના પરિસંવાદોમાં શોધપત્રો રજૂ કર્યાં છે. તેમજ સત્ર સંચાલનનું કાર્ય કર્યું છે. 'ઉશનસ અને જયંત પાઠકનાં સૉનેટકાવ્યો' નામે પુસ્તક તથા સહસંપાદક તરીકે ચાર પુસ્તકો પ્રકાશિત થયાં છે. કોલેજના 'કંઠસંપદા' સામયિકના સંપાદક તરીકે સેવા બજાવી છે. ગુજરાતીનો અધ્યાપક સંઘમાં કારોબારી સભ્ય તથા મંત્રી તરીકે સેવા બજાવી છે. આ ઉપરાંત મધ્ય ગુજરાત ગુજરાતીનો અધ્યાપક સંઘના મંત્રી તરીકે પણ સેવા આપી છે.

ડૉ. વર્ષા એલ. પ્રજાપતિ 'ઝરમર' (જ. તા. ૨૩ નવેમ્બર, ૧૯૮૦, મૂળ વતન રાજસ્થાન, કાયમી નિવાસ ગુજરાત)

અમદાવાદની એસ. એલ. યુ. કોલેજમાં છેલ્લા ચૌદ વર્ષથી ગુજરાતી વિષયના અધ્યાપિકા તરીકે કાર્યરત છે. તેમણે 'કવિ રમેશ પારેખ : એક અધ્યયન' વિષય પર પીએચ.ડી. પૂર્ણ કર્યું છે. સંશોધન, વિવેચન અને સર્જન ક્ષેત્રે તેમનું નોંધપાત્ર પ્રદાન રહ્યું છે.

તેમણે ગીતકાવ્ય, ગઝલ, અછાંદસ સર્જન તથા વિવેચન-સંશોધન ક્ષેત્રે નવ પુસ્તકો પ્રકાશિત કર્યા છે. જેમાં 'રમેશ પારેખની કાવ્યકલા' પુસ્તકને ગુજરાતી સાહિત્ય પરિષદનો હરિલાલ માણેકલાલ દેસાઈ વિવેચન પારિતોષિક પ્રાપ્ત થયો છે. 'મોરપીંછના સરનામે' (૨૦૧૯) પ્રથમ ગીતસંગ્રહને વિશ્વભારતી સંસ્થાન દ્વારા કોકિલ-હીરા કાવ્યકલા પારિતોષિક પ્રાપ્ત થયું છે. 'અલખ-મલક અજવાળું' (૨૦૨૩) કાવ્યસંગ્રહને કલાગુર્જરી, મુંબઈ દ્વારા ગિરા ગુર્જરી પ્રથમ પારિતોષિક એનાયત થયું છે. 'ઊર્મિકાવ્ય' વિવેચન પુસ્તકને ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી દ્વારા તૃતીય પારિતોષિક પ્રાપ્ત થયું છે. ઉપરાંત 'અછાંદસ કવિતા' સંશોધન પુસ્તક ગુજરાત સાહિત્ય અકાદમી દ્વારા તથા 'કાવ્યપરકમ્મા' વિવેચન પુસ્તક વર્ષ ૨૦૨૬માં પ્રકાશિત થયાં છે.

તેમના ૬૦થી વધુ સંશોધન અને વિવેચન લેખો વિવિધ સામયિકોમાં પ્રકાશિત થયા છે. આકાશવાણી, GTPL ગુજરાતી તથા નેશનલ, સ્થાનિક એવા ઘણાં કવિસંમેલનોમાં તેમણે કાવ્યપાઠ, વ્યાખ્યાન અને સંચાલન દ્વારા સક્રિય ઉપસ્થિતિ નોંધાવી છે.

હાલમાં તેઓ અધ્યાપન સાથે સંશોધન, સાહિત્યસર્જન અને વિવિધ શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓમાં સક્રિય છે.

– ડૉ. નિયતિ અંતાણી

ડૉ. હૃષીકેશ રાવલ (જ. ૮-૩-૧૯૬૯) એક અધ્યયનશીલ, ઉદ્યમી અને વિદ્યાર્થીપ્રિય અધ્યાપક ઉપરાંત સારા નાટ્યલેખક, નાટ્યવિવેચક, મધ્યકાલીન તથા સંતસાહિત્યના સંશોધક-સંપાદક પણ છે. અત્યાર સુધીમાં તેમણે સંશોધન-સંપાદનનાં ૧૦ જેટલાં પુસ્તકો આપ્યાં છે. એ પૈકી ઘણાં વિવિધ સાહિત્યક સંસ્થાઓ દ્વારા પુરસ્કૃત થઈને પોંખાયાં પણ છે.

છેલ્લાં ૨૩ વરસોથી તેઓ પાલનપુરની જી.ડી.મોદી આર્ટ્‌સ કૉલેજમાં ગુજરાતી વિષયના અધ્યાપક રૂપે સેવારત છે. વળી, છેલ્લા કેટલાક સમયથી ગુજરાત-સમાચાર દૈનિકની બુધવારની ‘શતદલ’ પૂર્તિમાં મધ્યકાલીન ગુજરાતી સાહિત્યની કૃતિઓની સમીક્ષાઓ કરતી કોલમ લખતા રહ્યા છે.

અહીંની તથા કેટલીક વિદેશની યુનિવર્સિટીઓમાં આયોજિત પરિસંવાદોમાં એમણે પ્રતિનિધિત્વ કર્યું અને શોધપત્રો રજૂ કર્યાં છે. તદુપરાંત એમણે એક કુશળ ઉદ્‌ઘોષક અને કાર્યક્રમના સંચાલક રૂપે પણ નામના મેળવી છે. નાટકા તેમજ ધારાવાહિકોમાં અભિનય કરીને ત્રણેકવાર રાજ્યકક્ષાના શ્રેષ્ઠ અભિનેતાના પુરસ્કારથી પણ તે સન્માનિત થયા છે.

આમ, અનેક દિશાઓમાં સતત પ્રવૃત્ત રહેવા છતાં મિતભાષીપણું એ એમના સ્વભાવની ખાસ વિશેષતા રહી છે.

– ડૉ. રાજેશ મકવાણા